:: Ata Navidi 's personal weblog ::

سازگری؛

atanavidi — Tue, 22 Dec 2009 06:43:18 GMT

علمی که از آن غافل شده ایم ^*

چندی است سازگری در ایران به مبحثی چالش بر انگیز تبدیل شده. اگر چه این مساله در تمام مقاطع موسیقی ایرانی از قدیم تا کنون مورد توجه اهالی موسیقی بوده، اما انتقادات یکی از اساتید آواز به این مساله و همچنین اظهار نظر وی در این خصوص که حتی به ساختن سازهای جدید کشیده شد، سازگری را به بحث روز موسیقی ایران تبدیل کرد. در اینجا بحث در رد یا تایید عمل استاد آواز ایران نیست، چرا که هر گونه انتقاد در سازهای ابداعی ایشان را باید به صاحب نظران سپرد. اما به جریان انداختن بحث سازگری یک اتفاق خجسته در موسیقی ایران است که امید آن می رود در پایان این جلسات و احتمالا مناقشات، راه درستی را پیش روی سازگران در جهت حرفه ای شدن - به معنای علمی و عملی - باز کند.

سازگری را می توان به دو شاخه ی مستقل تقسیم کرد. یکی، تولید سازهای موجود در موسیقی ایران که خود احتیاج به دانش بالا در زمینه های علم فیزیک و حتی شیمی و شناخت انواع چوب و همچنین گوش قوی دارد. متاسفانه حتی امروزه با وجود پیشرفت علم در تمام زمینه ها حتی یک فرمول ثابت برای تولید ساز های ملی وجود ندارد و فقر این دانش تا به جایی پیش می رود که برخی از سازگران مطرح نیز با آزمون و خطا اقدام به ساختن ساز می کنند. البته لازم به ذکر است سازگری در این شاخه نیاز به گوش موسیقایی قوی و آشنایی کامل به ساز و کاربرد آن در موسیقی دارد که تقریبا تمام سازندگان حرفه ای، این دانش و ذوق را دارند. اما احساس نیاز نکردن و حتی عدم آشنایی با علم روز و تکیه بر روشهای سنتی، فقر دانشی مذکور را به وجود آورده.

دیگر شاخه ی مستقل در سازگری، ابداع و نو آوری و در نتیجه ساخت سازهای جدید و تولید صداهای نو در موسیقی ایران است. بدیهی است هر استاد ادبیات نمی تواند شاعر، هر لیسانس موسیقی نمی تواند آهنگساز، و هر فارغ التحصیل رشته ی مکانیک نمی تواند مخترع باشد. ابداع و اختراع و نو آوری پیش از آنکه نیاز به دانش عمیق در آن رشته داشته باشد، نیاز فراوان به ذوق و علاقه ی شخصی مبتکر و مخترع در آن زمینه و همچنین آشنایی کاملش با موضوع اختراع دارد. در قدم بعدی مخترع نیاز به دانش کافی برای به ثمر رساندن ایده ی خود دارد. آوردن مثالهای فوق در جهت مصداق این سخن است که باید سازگر مبتکر به چندین هنر و دانش آراسته باشد تا ساز ابداعی اش به کام هنرمندان و اهل فن خوش بیاید.

مسلما تولید صدای جدید در موسیقی ایران یک نیاز است. تاکنون در این راستا نیز از سوی مبتکران سازگری تلاشهای بسیاری شده که برخی از آنها، به نتایجی –هرچند جزئی- رسیده است. اما نکته ی مغفول مانده ی این مبحث آن است که، نباید از سازهای ابداعی، صداهای موجود در سازهای دیگر فرهنگهای جهان دربیاید. به طور مثال نباید از سازی که قرار است خلاء صدای بم در سازای ایرانی را پر کند، صدای ویلنسل شنید. رنگ ایرانی صدا نکته ایست که متاسفانه باتمام تلاشهای صورت گرفته در این راه، هنوز به طور درست تعریف نشده. سالهاست شاهد ساخت سازهای ابداعی بم خوان هستیم، با این وجود کمتر ساز ابداعی وجود دارد که صدای ایرانی بدهد و همواره صداهای آنها تداعی کننده ی سازهای عربی و ترکی و حتی غربی است. شاید این مشکل از آنجا ناشی شده باشد که تعریف درستی برای رنگ ایرانی صدا وجود ندارد و این حل نمی شود مگر با پیگیری و اجماع عقاید اهل موسیقی برای رسیدن به این تعریف.

تمام مشکلات مذکور را وقتی اضافه می کنیم به نبود آموزش مدون سازگری در ایران، در می یابیم که از آنچه امروز در موسیقی جهان می گذرد سالهای سال فاصله داریم. اگر شناخت چوب برای یک سازگر ضروری باشد، باید این مساله در مباحث علم شیمی دنبال شود. همچنین که گردش صدا در شاخه ی علم فیزیک، ارتباط بین قطعات ساز در شاخه ی علم مکانیک، و حتی رنگ ساز باید در علم شیمی دنبال شود.

نبود آموزش آکادمیک در سازگری معضلی بزرگ در این رشته است. متولیان علمی و فرهنگی کشور باید به فکر ایجاد رشته ی دانشگاهی سازگری باشند و مانند هر رشته ی جدیدالتاسیس دیگری، از دانشمندان سازگری در دنیا دعوت به عمل آورند تا در کنار تجارب ارزشمند سازگران ایران، راهی درست برای پیشرفت این شاخه ی بسیار ضروری پیدا کنند. اگرچه این توقع کمی در ابتدا کمی بعید به نظر می رسد اما برگزاری جلسات توسط نهادهای نیمه رسمی و گاهی رسمی این امید را در دل زنده میکند که گویا قرار است سازگری دیگر به مانند گذشته مغفول نماند.

*تاریخ این یادداشت بر می گردد به بهار سال جاری که به مناسبت نمایشگاه سازهای ابداعی نوشتم اما به دلایلی تاکنون منتشر نشد.

مردم و هنرمندان پــــــــایور را بدرقه کردند

atanavidi — Sun, 13 Dec 2009 21:05:18 GMT

از تشییع تا خاکسپاری استاد فرامرز پایور

شنبه صبح ساعت ۸ جلوی تالار وحدت رسیدم. از همان ساعت مردم زیادی در پشت در تالار وحدت منتظر بودند تا استاد موسیقی ایران را بدرقه کنند. کم کم چهره های موسیقی از راه رسیدند و در تالا ر باز شد و مردم داخل تالار رفتند. استاد سعید ثابت با مسئولین خانه ی موسیقی هماهنگی های لازم را انجام داد. چند دقیقه ای از ساعت ۹ نگذشته بود که پیکر استاد فرامرز پایور در میان بغض و اندوه اهالی موسیقی وارد تالار وحدت شد.

در میان هنرمندان حاضر چند تن برای سخنرانی به جایگاه آمدند. استادان عبدالوهاب شهیدی، هوشنگ ظریف، محمد اسماعیلی، سعید ثابت و خانم ارفع اطرایی از جمله سخنرانانی بودند که در شخصیت استاد پایور سخن گفتند. پیامی هم از سوی استاد کسایی قرائت شد.

در پایان مراسم مردم پیکر استاد پایور را تا اتومبیل بهشت زهرا تشییع کردند و در پی آن بسیاری از علاقه مندان با اتوبوسی که برای این کار در نظر گرفته شده بود به بهست زهرا رفتند.

پس از رسیدن پیکر استاد فقید به محل قطعه هنرمندان، مردم و دیگر هنرمندان با غم اندوه استاد فرامرز پایور را به خاک سپردند.

پس از مراسم خاکسپاری، مهدی ستایشگر(از شاگردان استاد پایور و مسئول مجله ی هنر موسیقی)چند کلامی در غم از دست دادن استاد پایور سخن گفت و یادی هم از پرویز مشکاتیان کرد. او این سال را سال تلخ نامگذاری کرد که دو استاد بزرگ سنتور را در آن از دست داده ایم.

در ادامه استاد محمد موسوی نیز یاد فرامرز پایور را گرامی داشت و سپس چند دقیقه ای در شوشتری نی نوازی کرد که شهرام ناظری او را با آوازی در مثنوی بشنو از نی همراهی کرد.

در حاشیه:

. چهره ی هنرمندان در مراسم تشییع نمود فراوان داشت و کمتر چهره ای غایب بود.

. با وجود سردی نسبی هوا اساتیدی همچون شهیدی، دهلوی، اسماعیلی، ظریف از ابتدای مراسم در محوطه ی تالار منتظر شروع مراسم بودند.

. با شروع مراسم در تالار وحدت، تمامی هنرمندان از سالن تالار خارج شدند و به میان مردم رفتند تا در مراسم شرکت کنند.

. پیکر استاد پایور توسط شاگردان مکتب وی احاطه شده بود.

. سعید ثابت به عنوان برجسته ترین شاگرد استاد فرامرز پایور ، به نوعی در این مراسم صاحب عزا بود و تمامی هنرمندان خود را به وی می رساندند و به وی تسلیت می گفتند. ثابت بارها با صدای بلند در غم از دست دادن استادش پایور گریست.

. محمد اسماعیلی چند بیت از سعدی را با مطلع "ای ساریان آهسته ران..." زمزمه کرد.

. از ابتدای ورود چهره هایی همچون شهرام ناظری و حسین علیزاده، برخی از علاقمدان موسیقی بی آنکه درک درستی از مکان و زمان داشته باشند به گرد این هنرمندان می آمدند و شروع به عکس و امضا گرفتن از آنان می شدند که همین امر باعث شده بود آنها کمی دورتر از تریبون بایستند که در مراسم اختلالی بوجود نیاید.

. برای اولین مرتبه بود که هیچ مقام دولت در مراسم تشییع هنرمندی سخن نگفت. مردم این اتفاق را ربط می دادند به مراسم تشییع پرویز مشکاتیان و اختلالی که در میان حرفهای ایمانی خوشخو(نماینده ی دولت) در این مراسم بوجود آمد.

. در میان تشییع کنندگان گروهی از دانش آموزان نیز با لباس فرم حضور داشتند که به احتمال زیاد دانش آموزان هنرستان موسیقی دختران بودند.

. به علت کمبود اتوبوس در نظر گرفته شده برای بهشت زهرا، بسیاری از مردم با وسایل نقلیه ی شخصی یا تاکسی و مترو برای رفت و آمد استفاده کردند.

. با وجود اینکه استاد پایور ۱۱ سال از فعالیت هنری دور مانده بود اما حضور نسل جوان در این مراسم و حتی مراسم خاکسپاری نمود فراوانی داشت.

. پس از شهرام ناظری علیرضا افتخاری نیز خود را به میکروفون رساند که چند بیتی آواز بخواند. آواز افتخاری با عدم استقبال از سوی بسیاری هنرمندان و مردم مواجه شد زیرا با وجود عدم سابقه ی فعالیت هنری افتخاری با استاد پایور این حرکت کاملا بی مناسبت قلمداد می شد.

شهریارا تو بمان بر سر این خیل یتیم/ پدرا، یارا، اندوهگسارا تو بمان

عکسها: مهر

عکسها: آرش بلوری

در ادامه آواز شهرام ناظری به همراه نی استاد محمد موسوی را به دو صورت صوتی و تصویری تقدیم می دارم. قابل ذکر است که کیفیت صوت در فایل دوم به مراتب بالاتر از کیفیت صوت در فایل اول تصویر است.

کلیپ تصویری: اجرای نی استاد محمد موسوی و آواز شهرام ناظری در مزار استاد پایور

دوستان عزیز ! مشکل فایل تصویری حل شد.

صوتی : اجرای نی استاد محمد موسوی و آواز شهرام ناظری در مزار استاد پایور

به یاد استاد فــرامرز پــایور

atanavidi — Fri, 11 Dec 2009 13:59:18 GMT

هردم از حلقه ی عشاق پریشانی رفت...

بیش از ده سال است عکس بزرگی از استاد پایور بر دیوار اتاقم زده ام. عمویم شاگرد مکتب استاد پایور بود و از محضر هنرمند بزرگ، سعید ثابت و چند جلسه ای نزد خود استاد پایور بهره برده.از هنگامی که کودکی خردسال بودم نام پایور در خانواده ی ما آورده می شد و عکس او بر دیوار خانه ی عمویم بود. بزرگتر که شدم خود دریافتم پایور کیست و چه تاثیری در موسیقی گذاشته. پایور تنها نوازنده ی سنتور نبود. در دوره ی او گروه نوازی موسیقی ایران به نقطه ی اوجش رسید. آن کسانی که به عنوان همکار سالها در کنارش می نشستند و ساز می زدند در واقع شاگردانش بودند که از برترین شاگرد صبا می آموختند. البته امروز نه حوصله ی بحث تخصصی ست نه مجال آن؛ در مورد پایور همین بس که او هنرمندی به معنای واقعی تاثیرگذار بود. هنرمندی که کسانی مانند مرحوم استاد پرویز مشکاتیان بی درک مستقیم کلاس و مکتبش، چه در آهنگسازی چه در گروه نوازی چه سرپرستی گروه و چه سنتور نوازی،همواره تحت تاثیر پایور بودند. اگر چه پایور دراثر سکته ی ۱۱ سال پیش فعالیت هنری اش کنار گذاشته شده بود اما رفتن او به مانند از دست دادن سایه ای از سر موسیقی ایران است. با رفتن فرامرز پایور و پرویز مشکاتیان، نمایندگان شاخص دو دوره ی موسیقی از دست رفتند و این سوال در ذهن پیداست که چه کسی می تواند از میان این خیل سنتور نوازان به جایگاه این بزرگان نزدیک شود.

دانلود قطعه ی تصویری تمرین دشتی از ساخته های استاد صبا با اجرای مرحوم حسین تهرانی، مرحوم استاد فرامرز پایور و استاد رحمت اله بدیعی

وطن! به سیمای آزادی ات غم مباد

atanavidi — Tue, 08 Dec 2009 07:39:18 GMT

وظیفه ای که همواره بر عهده یی وبلاگهای موسیقی بوده این است که به نشر آثار موسیقی قابل تامل کمک کنند و برای شناساندن آنها به مخاطبان قدم بردارند. امروز در راستای همین رسالت آهنگی را از ساخته های میدیا فرج نژاد و با خواننده گی متعهد و خوب ایران، حسام الدین سراج تقدیم می دارم که از دیروز در سایت مجله ی موسیقی ایرانیان منتشر شد و متعاقب آن در بسیاری از وبلاگها و سایتها لینک داده شد. در اینجا با توجه به حجم بالای لینک اصلی آهنگ، با حفظ کیفیت حجم آن را پایین آوردم و در اختیار علاقه مندان قرار می دهم.

این تصنیف در آواز افشاری ساخته شده و مدت آن ۳ دقیقه و ۴۵ ثانیه است.از نکات برجسته ی این تصنیف، داشتن مدت زمانی معقول و پیامی رسا و ساده است که در مقایسه تصنیف هایی که در این مدت ساخته شده بسیار تاثیر گذارتر به نظر می رسد. متاسفانه اکثر آهنگهایی که با مضمون ملی-میهنی یا به تعبیری اجتماعی ساخته شده اند یا دارای مدت زمانی طولانی بودند یا اشعاری داشتند که پیام مستقیم را نمی رساند و نیاز به تامل فراوان و احتمالا نیاز به دانش بالای شعری بود؛ گویا آهنگسازان و شاعران هرگز به دلیل ماندگاری چندین ساله ی تصنیفی مانند «رزم مشترک» پی نبرده بودند که به اصطلاح مختصر و مفید بود. اما «راه رهایی» آنچنان که شنیدیم این دو نکته را به خوبی رعایت کرده مضاف بر اینکه باوجود ملی - میهنی بودن مضمون آن، از واژه های تند و احیانا جنگ گونه پرهیز کرده است که خود حسن بزرگی برای آن به شمار می رود. نگارنده اعتقاد دارد «راه رهایی» در این برهه از زمان به خوبی مخاطب خود را میابد و در جای خود ماندگار خواهد شد. با آرزوی موفقیت برای حسام سراج و همچنین آهنگساز جوان این تصنیف (میدیا فرج نژاد) و چشم به راه کارهای تاثیر گذار دیگر.

تصنیف راه رهایی، ساخته ی میدیا فرج نژاد با صدای حسام سراج ، درآواز افشاری

هلا ای وطن شادی ات کم مباد
به سیمای آزادی ات غم مباد
جهان دل افسرده را جان تویی
چو جانم نباشد جهانم مباد

هلا هموطن
ای تو مینای مستی
تو بت ها شکستی
چه تنها نشستی؟
چنان روزهای درخشان
بیا پایکوبان به میدان
بزن چرخ، راهت گل افشان
به پاخیز، دامن بیافشان

هلا ای وطن غمت را نبینم
نبینم که غمگینی ای سرزمینم

تو دادی به من شور جاری شدن را
ز هر کینه عاری شدن را
وطن از تو آموختم در زمستان،
بهاری شدن را

خوشا خاک میهن
خوشا عجز دشمن
به راه رهایی
خوشا جان به جانان سپردن

مطالب مرتبط:

موج خون

برای آزادی

نغمه های به رنگ وطن

گفتگو با رهام سبحانی، آهنگساز + خبر تکمیلی

atanavidi — Sat, 28 Nov 2009 09:10:18 GMT

سرپرست گروه موسیقی ژوان با اشاره به عملی نشدن وعده های مسئولین موسیقی اعلام کرد:

در جشنواره ی موسیقی فجر شرکت نخواهم کرد

اشاره:چندی پیش تصنیفی با عنوان «موج خون» بر روی شعر فریدون مشیری و با آهنگسازی رهام سبحانی در اینترنت پخش شد. با آنکه در روزهای اول انتشار، نام خواننده گان و صاحب اثر به درستی به اطلاع رسیده بود، اما چندی ست که اطلاعات غلطی برای این اثر ذکر کرده اند. رهام سبحانی نیز به عنوان صاحب اصلی اثر در وب سایت شخصی اش با تکذیبیه ای به این موضوع اشاره کرد. اما برای آنکه از کم و کیف موضوع باخبر شوم گفتگوی کوتاهی با وی داشتم . گفتگو با سبحانی از ماجرای این اثر به علل پخش آثار در اینترنت و در نهایت انتقادات وی به وزارت ارشاد و اعلام انصرافش در جشنواره ی موسیقی فجر امسال کشیده شد. قابل ذکر است رهام سبحانی سرپرست گروه «ژوان» است؛ گروهی که سال 87 در بیست و چهارمین جشنواره ی موسیقی فجر مقام اول را از آن خود کرد. آنچه در ذیل می خوانید حاصل گفتگوی چند دقیقه ای با وی است.

اخیرا تصنیفی از شما با عنوان «موج خون» در اینترنت منتشر شده که گفته می شود با صدای استاد شجریان و خانم پریسا اجرا شده. کمی در مورد تصنیف توصیح دهید و بگویید آیا این اطلاعات صحیح است؟

کاری را من با نام «موج خون» روی شعر شادروان فریدون مشیری ساخته بودم و شهریور امسال(1388) ضبط و آماده شد. اول قرار بود این کار به صورت کنسرت عمومی باشد که به خاطر جریاناتی که پیش آمد موفق به برگزاری کنسرت نشدیم. عده ای از دوستان که علاقه مند به شنیدن کار بودند از ما خواستند کار را در اختیارشان بگذاریم تا کار را بشنوند. ما هم که کار را با اجرای گروه ژوان و صدایی آقای حسن شرقی و همخوانی خانم هاله سیفی زاده ضبط و میکس کرده بودیم؛ و من آنرا در اختیار چند تن از دوستان و نزدیکان قرار دادم و آنها هم در این اثر را در اینترنت پخش کردند. وقتی هم به من خبر دادند که این کار انجام شده، من هم گفتم مساله ی خاصی نیست و بهتر است که در دسترس همه ی علاقه مندان قرار بگیرد. البته مدتی است که من دیدم که در خبرها آمده خواننده ی کار استاد شجریان و خانم پریسا هستند و برای من بسیار عجیب بود که چنین اطلاعات غلطی به مردم داده شده.

فکر می کنید دادن این اطلاعات غلط به چه انگیزه ای انجام شده؟

من فکر می کنم کسانی که اقدام به پخش چنین اطلاعاتی کردند، یا واقعا هیچ گونه اطلاعاتی از عالم موسیقی ندارند یا اینکه از روی شیطنت این کار را کرده اند. آخر چطور می شود که صدای شجریان استاد بی همتای آواز ایران را از صدای یک خواننده ی تازه کار سی و دو ساله تشخیص ندهند؟ خوب این واقعا جای سوال دارد. اگر کسی اهل موسیقی باشد و تنها چند کار خوب موسیقی گوش داده باشد طبیعتا تفاوت صدا را تشخیص می دهد. مضاف بر اینکه که اگر استاد شجریان هر کاری را اجرا کرده باشند از طرف سایت شان خبر داده می شود و یا ایشان خبرش را تایید می کنند. به نظر من این کار از روی نا آگاهی موسیقایی نبوده و شاید یک سری شیطنت های آگاهانه بوده باشد که دوست داشته باشند نسبت به شرایط خاصی که وجود دارد یا به نفع بنده یا به ضرر بنده یک سری قضایا را داغ کنند. ولی به هر حال من اصلا چنین ماجرایی خوشنود نیستم. البته طبیعتا برای من باعث افتخار و جزو آرزوهای بنده است که استاد شجریان چنین کاری را بخوانند ولی وقتی چنین اتفاقی نیافتاده به نظر من درست نیست که از نام دیگران استفاده کنند و جو را داغ کنند.

به نظر شما دادن این اطلاعات غلط چه تاثیری روی هنرمندان مجری اثر از خواننده و نوازنده و کارهای آینده ی آنها می گذارد؟

ببینید من کمی بی پیرایه صحبت می کنم. در شرایط فعلی جامعه ی ما، در طی چند سال اخیر هر کسی که کار موسیقی انجام می دهد و اگر بخواهد کار درست انجام دهد هیچ گونه حمایت مادی و معنوی از سوی مسئولین نمی شود. همیشه حرکتها خود جوش است و با هزار و یک مانع اعم از گرفتن مجوز برای اجرای یک برنامه - چه به صورت کنسرت و چه به صورت آلبوم - و سنگ اندازی هایی که همیشه می کردند، مواجه می شود. ما تاکنون هر کاری که کردیم با دردسر های فراوان، بدون بودجه و پشتوانه ای و روی پای خودمان بوده. از تبلیغات و برگزاری کنسرت گرفته تا دیگر فعالیتها. هیچ انگیزه ای نداشتیم به خصوص در این چند ماه اخیر که به کل شرایط طوری شده که من اصلا رمق و انگیزه و علاقه ای برای کار جدی ندارم. چون وقتی می بینم اینقدر سوی برخی از مسئولین نسبت به کارهای فرهنگی و هنری و حتی اجتماعی بی احترامی می شود ترجیح می دهم کاری نکنم. مردم باید بدانند که ما با این همه مشقت فقط به عشق آنها انگیزه داریم که کاری انجام بدهیم. اگر من به عنوان یک آهنگساز با هزینه ی شخصی و بدون چشمداشت مادی کاری را ساختم و عده ای از دوستان هم در اجرای اثر همکاری کردند، حداقل انتظار داریم مردم پیش از انتشار اثر به جزئیات اثر دقت کنند و به آهنگساز و عوامل دست اندر کار اثر احترام بگذارند و نخواهند در این اوضاع آشفته ی هنری از نام کسی سوء استفاده بکنند که در آینده دلخوری از شخص من پیش بیاید و خود این هنرمند بزرگ بخواهند اعلام کنند که بدون رضایت من این کار انجام شده و خدای ناکرده فکر کنند از سوی ما سهل انگاری انجام شده.

می خواهم سوال کلی تری را مطرح کنم؛ چرا باید آثاری مانند موسیقی ایرانی که نه با فرهنگ و نه با هنجارهای جامعه ی ما مغایر نیست، کارش به جایی بکشد که در اینترنت انتشار یابد؟ من به موسیقی های دیگر کار ندارم چون دیدگاه های مختلفی برای هر کدام مطرح است. بحث من صرفا بر موسیقی ایرانی ست.

ببینید! وقتی که نمی خواهد که موسیقی ناب ایرانی، چیزی که گویای فرهنگ اصیل این کشور است، تحت اختیار مردم قرار بگیرد این اتفاقات می افتد. موسیقی ای در تلویزیون پخش می شود و نوازنده دارد ساز می زند جلوی سازش گلدان و فواره می گذارند و از نشان دادن سازی که پشتوانه اش قرنها تمدن و تاریخ است پرهیز می کنند، چطور می توان توقع داشت که بخواهند یک موسیقی غنی و اصیل به صورت رسمی پخش شود. اصلا زمانی که من برای گرفتن مجوز آلبوم و کنسرت اقدام کرده بودم روی شعر حضرت حافظ و مولانا مشکل داشتند و تاییدشان نمی کردند. سوال من و بسیاری از همکاران من این است که چه مقامی در وزارت ارشاد وجود دارد که صلاحیت تشخیص خوب بودن یا بد بودن شعر حضرت حافظ را داشته باشد. وقتی ما در قدمهای اولیه مانده باشیم، کاری که بخواهد با شعر سایه یا اخوان ثالث مجوز بگیرد طبیعتا این کار را انجام نمی دهند. وقتی بستر فراهم نیست خیلی از هنرمندان ناچار می شوند که به صورت مستقیم کار را خودشان در اختیار مردم قرار دهند که حداقل بر اثر این محدودیتها یی که وضع شده کیفیت کار پایین نیاید.

ما سال گذشته شاهد اجرای گروه ژوان در جشنواره ی فجر بودیم. در بروشور جشنواره خبر از انتشار قریب الوقوع آثار اجرا شده در جشنواره داده شده بود. سرنوشت آن اثر به کجا انجامید؟ آیا به همین عوامل دچار شد؟

سال گذشته من کنسرتی با گروهم در جشنواره ی فجر اجرا کردم و مقام اول را هم آوردیم. عنوان کنسرت هم نام تصنیفی از خودم بود به نام «مقام آتش» که بر روی شعر عطار نیشابوری و مولانا ساخته شده بود. ما قرار داشتیم همان اثر را که به صورت استودیویی ضبط شده بود به صورت آلبوم منتشر کنیم. ولی کار به صورتی تنظیم شده بود که برای نمایانیدن بهتر مفهوم شعر به صورت همخوان هم از صدای خانم و هم از صدای آقا استفاده شده بود. صبح روز کنسرت با تلفن من از حراست وزارت ارشاد تماس گرفتند و گفتند ما مطلع شدیم سی دی این کار قرار است پخش شود و من در جواب گفتم ما بر اساس اجازه ی شفاهی خودتان که گفته بودید انتشار قطعاتی که در کنسرت مجور داده شده موردی ندارد، این کار را انجام دادیم.

مشکلشان کجای کار بود؟

به من گفتند حتما باید سه زن با یک مرد همخوانی کنند و شما فقط یک همخوان زن دارید بنابراین این کار اجازه ی پخش ندارد. من هم که نمی خواستم به خاطر معذوریتهایی که ایجاد کردند از پیام کارم چیزی کم شود و در آن دست ببرم ترجیح دادم که کار پخش نشود تا اینکه ناقص پخش شود.

ما در جشنواره شرکت کردیم و مقام اول را هم کسب کردیم. طبق وعده ای که شخص آقای روشن روان به عنوان دبیر جشنواره ی موسیقی به ما داده بودند مبنی بر اینکه تمام کارهایی که در جشنواره اجرا شده و مقام اول را آورده تا یک سال برای انتشار و برگزاری همان کنسرت نیاز به مجوز ندارد؛ من هم سریعا برای کنسرتی در مجموعه ی نیاوران اقدام کردم و باز برای مجوز به ما گفتند که مقام اول شما به ما ربطی ندارد و قانون این است که باید دوباره مجوز بگیرید و وقتی صحبتهای دبیر جشنواره به میان آمدپاسخ این بود که بخش جشنواره و شورای شعر و موسیقی از هم مجزا هستند. ما مجبور شدیم دوباره شعرها را برای مجوز فرستادیم و تنها محبتی که کردند به جای سه هفته معطلی، دو روزه مجوز را صادر کردند و ما کنسرت را اجرا کردیم ولی باز هم برای انتشار آلبوم این مجوز را به ما ندادند. در نهایت نتیجه این شد که من خودم این کار را به دوستان نزدیک و اطرافیانم و علاقه مندان دادم تا بشنوند ولی به صورت کلی و در سطح شهر منتشرش نکردم. البته دو بخش از کار را هم در سایت رسمی خودم گذاشتم تا علاقه مندان استفاده کنند. من خیلی علاقه مند بودم این کار منتشر شود ولی خوب ببینید ما برای ضبط یک مجموعه ی ارکسترال با احتساب هزینه ی نوازنده و استودیو و غیره تقریبا 8 میلیون تومان هزینه می کنیم و من خودم این هزینه ها را تقبل کردم. ولی با ایرادات سطحی و حتی نا آگاهانه که از ما می گیرند این کارها می ماند و همین باعث دلسردی می شود. چون یا باید کار را به دلخواه کسی انجام دهم که دیگر آن حرف من نیست، یا اینکه آن را منتشر نکنم.

آیا امسال هم قصد شرکت در جشنواره ی موسیقی فجر را دارید؟

تقریبا یک ماه و نیم پیش خانمی از دفتر هماهنگی جشنواره ی وزارت ارشاد با من تماس گرفتند و خواستند که چون در سال قبل هم شرکت کرده و مقام آورده بودیم باید از الان فرمهای مربوط را پر کنیم و برای شرکت در جشنواره در خواست بدهیم و نمونه کار بیاوریم و در نهایت شرکت کنیم. من هم اعلام کردم که با این محدودیتهایی که بوده و الان هم شدیدتر شده هیچ علاقه ایی به شرکت در جشنواره ندارم چون شما به هیچ یک از وعده هایی که در جشنواره ی گذشته داده بودید جامه ی عمل نپوشاندید.

وعده هایی کرده بودند در مورد دستمزد نوازنده که نصف آن را پرداخت کردند و من به عنوان سرپرست گروه باید جوابگوی اعضا می شدم و یا اینکه اعضای گروه برای ورود به دانشگاه موسیقی نیاز به کنکور ندارد و یا امتیازاتی برای کنسرتهای خارج از کشور و ... که اینها هم عملی نشد. بنابراین من اعلام می کنم نه در جشنواره نه خارج از جشنواره هیچ کنسرت رسمی نخواهم داشت و رغبتی هم به این کار ندارم و دلیلش را هم نمی خواهم ذکر کنم چون هر کسی که با این جامعه پیوند داشته باشد خودش می تواند دلایل این موضوع را تشخیص دهد. من به مردم این جامعه تعهد اخلاقی دارم و ترجیح می دهم همگام با آنها پیش روم.

در پایان سخن ناگفته ای اگر مانده خواهشمندم بفرمایید.

قشر هنرمند، چه همدوره های ما و چه بزرگان و پیشکسوتان ما همیشه در تنگنا بودیم و هیچ بستری را برای ما تامین نکردند که بخواهیم حرفمان را بزنیم و آنطور که باید پیشرفت بکنیم و توانایی های خودمان را نشان دهیم. هرچه تا به حال بوده از ذوق و شوق و همت خودمان بوده. من فقط افسوس می خورم که گوهری مثل شادروان پرویز مشکاتیان -که من با کمال افسوس باید بگویم شادروان- را از دست دادیم. در سنی که ایشان مارا تنها گذاشت موسیقی ایرانی به این وزنه نیاز داشت و به نظر من حدود 80 درصد کارهای موسیقی که در چند دهه ی اخیر ماندگار شده از آثار ایشان بوده. وقتی مسئولان فرهنگی مملکت نتوانند جایگاه چنین اساتید تکرار ناپذیری را بشناسند کسی مثل استاد مشکاتیان باید سالها کنار خانه بنشیند. خانه نشینی ایشان دلیل بر عدم توانایی یا اینکه افت کاری ایشان نبود. ایشان همچنان همان نبوغ را داشتند و همان توانایی را داشتند ولی انگیزه ای نداشتند که بخواهند کار کنند. همیشه هم می گفتند برای ارائه ی موسیقی باید جایگاه مقدسی وجود داشته باشد. وقتی ایشان نمی توانند کارشان را ارائه کنند در نهایت چنین اتفاق جبران ناپذیری می افتد. بنابراین ما که نسل جوانیم و هنوز اول راهیم و نام و نشانی هم نداریم نمی توانیم راهمان را درست ادامه بدهیم.من در اینجا می خواهم به تمام دوستان هم دوره ای خودم که به دور از وابستگی به جایی، در پیوند با مردم دارند کار می کنند دست مریزاد بگویم.

من هم برای شما و دوستانی که این راه دشوار هنر را در پیش گرفتند آرزوی موفقیت و بهروزی می کنم. با تشکر از وقتی که در اختیار ما قرار دادید.

من هم از شما متشکرم.

گفتگو: ۵ آذر ماه ۸۸

عطا نویدی

در ادامه :

دانلود قطعه ی «به اسیران قفس» در دستگاه نوا - از ساخته های رهام سبحانی

سایت رسمی شرکت دل آواز به عنوان تنها منبع اطلاع رسانی رسمی استاد شجریان در تکذبیه ای، خبر انتشار موج خون با صدای استاد شجریان را رد کرد.

تکذیبیه

هفته گذشته خبری در محافل اینترنتی مبنی بر انتشار اثر جدیداستاد محمدرضا شجریان پخش شد.
در پی تماس های مکرر علاقه مندان و عزیزان, بدین وسیله اعلام می دارد تک آهنگی که هفته گذشته در فضای اینترنتی پخش شده است با صدای استاد شجریان نمی باشد و هیچ ارتباطی به ایشان ندارد.

مطالب مرتبط:

»یک تصنیف جدید
»نغمه هایی به رنگ وطن

«گروه ایرانی» پس از دوسال در اتریش به روی صحنه می رود

atanavidi — Mon, 23 Nov 2009 16:56:18 GMT

از مشروطه تا کدام آزادی

با خبر شدم پژمان طاهری پس از دوسال گروه ایرانی را با خوانندگی علیرضا قربانی، شنبه ۲۸ نوامبر برابر ۷ آذر ماه، در اتریش به روی صحنه می برد. کنجکاو شدم از جزئیات برنامه و آنچه دلیل این اجرا بوده بیشتر بدانم. آنچه در ذیل می خوانید گفتگوی چند دقیقه ای ام با پژمان طاهری، سرپرست گروه ایرانی در اتریش است که در سایت گفتکوی هارمونیک منتشر شد.

اولین جرقه های این اجرا از کجا زده شد ؟

حدود یکسال یا یکسال و نیم پیش من و برادرم، اردوان تصمیم گرفتیم تا تصانیف قدیمی را با یک نگاه دیگر اجرا کنیم. البته در این اجرا قرار نیست در ساختمان کلی آثار دست ببریم و آنرا تغییر دهیم ولی به هر حال تنظیم می شود که نمونه اش - همانطور که مطلعید – کاری است که سالها پیش برای آقای شجریان ضبط کردیم و در آنجا نیز برای هر تصنیف مقدمه ای ساخته و تنظیم شد. به مرور زمان که پیش رفتیم تصمیم گرفتیم که جهتی به این تصنیفها بدهیم و اینطور شد که ما در انتخاب تصنیفها نگاهمان را متمرکز کردیم به تصانیفی که مرتبط با جریانات آزادی خواهانه و مشخصا نهضت مشروطه در ایران بود.

لطفا در مورد عنوان این برنامه کمی توضیح دهید.

در ابتدا نامی که برای این کنسرت انتخاب کردیم «از مشروطه تا آزادی» بود. ولی از آنجایی که حدود آزادی در کشورهای مختلف فرق می کند و هریک تعاریف متفاوتی را از آزادی دارند، ما عنوان این برنامه را تعییر دادیم به «از مشروطه تا کدام آزادی». که می توان اینطور تعریف کرد که آزادی از منظر ایرانیان به چه چیزی اطلاق می شود و یا حتی آیا آزادی ای اصلا وجود دارد یا نه.

برنامه در چند بخش اجرا و با چه ترتیبی اجرا می شود؟

ما این برنامه را به دو بخش تقسیم کردیم. که یک بخش قرار است به آثار قدما و کسانی که پیش از ما درگیر این مفهوم بوده اند اختصاص یابد. و بخش دوم هم مربوط است به آثار معاصر که مشخصا آثار خودم و یکی هم از ساخته های اردوان که همین اواخر ساخته شده.

گویا بودم که قرار بود از آثار «استاد مشکاتیان» هم در این کنسرت استفاده شود. آیا آنها نیز در بخش دوم قرار می گیرند؟

البته ما دو کار از استاد فقید، پرویز مشکاتیان انتخاب کرده بودیم که منتشر نشده و ایشان با همان لطف و مهربانی همیشگی شان به من اجازه داده بودند که این آثار را اجرا کنم. ولی با این اتفاقی که افتاد و ما ایشان را از دست دادیم، من شایسته دیدم که در برنامه ای که منحصرا متعلق به ایشان باشد از آثار ایشان استفاده کنیم. بنابراین من این دو قطعه را از این اجرا حذف کردم چون مایل نبودم کار ایشان در حاشیه ی کار دیگری قرار بگیرد.

اعضای گروه ایرانی در این اجرا چه کسانی هستند؟

در این اجرا من و برادرم اردوان طاهری هستیم به اضافه ی آقایان رشید کاکاوند و علیرضا قربانی که قبلا بوده اند ولی آقای شروین مهاجر-نوازنده ی کمانچه- تازگی به ما ملحق شدند. گروه ایرانی در این اجرا یک گروه پنج نفره است.

چه مدت برای این کار تمرین داشتید؟

ما چند وقت از هم دور افتاده بودیم. آقایان قربانی و کاکاوند که در خیلی از این کارها همکاری داشتند و نت بقیه ی کارها را هم برایشان فرستادم. و برای آقای شروین مهاجر در این برنامه به گروه ایرانی اضافه شدند، نمونه های صوتی و نت را برایشان فرستادم. ولی از شب گذشته (شنبه 29 آبان) که دوستان به وین رسیدند و ما در اینجا به مدت 8 – 9 روز تمرین تا روز اجرا خواهیم داشت. اما اعضای گروه تمام قطعات را قبلا زده اند و ما فقط باید برای یک اجرای صحنه با هم هماهنگ شویم.

بعد از اجرایی که دو سال پیش با آقای شهرام ناظری در وین داشتید، این اولین برنامه ی شماست. در این دوسال چه تغییراتی در خودتان احساس کردید و چه مقدار از این تغییرات در اجرای شما قابل لمس است؟

خوب من هفته ی پیش 39 سالم تمام شد و وارد 40 سالگی شدم. و مسلما هر لحظه تغییری در انسان ایجاد می شود. و من می خواهم این را بگویم که اینطور نیست که نامگذاری اجرای اکنونی ما تحت تاثیر شرایط امروز باشد. چه بسا هنرمندان و کسانی که در کارهای هنری دستی دارند جلوتر از زمان اجتماعی خودشان حرکت می کنند. و دلیل انتخاب آثار استاد مشکاتیان پیش از درگذشت تاثربر انگیزشان این بود که ایشان جلوتر از جریانات اجتماعی حرکت می کردند و مثالش هم اینکه کارهایی که ایشان ساخته بودند خیلی پیش از جریانات اصلاح طلبی و این قضایا بود. و در مورد اینکه چه تغییراتی در من ایجاد شده هم باید بگویم که کارهای پیشین من هم موید این نکته هست که من همیشه دغدغه ی انجام دادن کار اجتماعی داشتم و باورم بر این هست در چنین روزگاری که ما زندگی می کنیم صحبت کردن از یک یار بالا بلند و ابروی کمان خیلی مناسب حال نیست. ولی اینکه به کار من اطلاق سیاسی بشود هم من مخالفم چون من صرفا کار اجتماعی می کنم. ولی امروزه مرزها خیلی شکسته شده و در جهان همه چیز به همه چیز ربط دارد، خصوصا در ایران که مسائل اجتماعی و حتی هنری جدا از سیاست نیست ممکن است این تصور پیش بیاد که ما مشغول به کار سیاسی هستیم. ولی مشخصا کار سیاسی برای رسیدن به قدرت یا نزدیک شدن به مراکز قدرت هست که هم چنین دغدغه ای نداشتیم و نداریم و نخواهیم داشت و من کار خودم و گروه ایرانی را یک کار کاملا اجتماعی می دانم . اما اگر در برهه ای صورت کار من مخالف یک جریان حاکم هست این دیگر گناه من نیست چون به قول دکتر شریعتی هنرمند آزاد تنها یک فریب است ، یا شما باید به زیر چتر قدرت بروید یا در دامن پر مهر مردم جای بگیرید و این یک دوراهی ست که هر هنرمند در زندگی اش یکی از راه ها را انتخاب می کند. ممکن است خیلی هم مشخص حرف نزدند چه راهی را انتخاب کرده چون کار خودش گویاست.

در پایان اگر نکته ی خاصی به نظرتان می رسد بفرمایید.

دونکته به نظرم می رسد. یکی این است که تمامی این آثار به جز فطعه ای که ساخته ی اردوان است، در سالهای پیش از این ساخته شده. مشخصا باید به تصنیف کبوتر از آلبوم ریشه در خاک اشاره کنم که در سال 81 یا 82 ساخته شده؛ یا تصنیف ایران کهن که درجریانات اخیر ایران به اشتباه به تصنیف خس و خاشاک معروف شد، زمستان 2003 در وین ساخته شده و تیر ماه 2004 در تهران ضبط شده؛ تصنیف امیرکبیر تیرماه 1378 در تهران ساخته شده؛ تصنیف سوگواران خموش که حدود چهار سال پیش ساخته شده. مقصود از بیان این مطلب این است که بگویم اینطور نیست که هیجانی به من دست داده باشد که بخواهم آهنگ بسازم و این نکات تاکید کننده ی این نظر من است که اگرکسی خودش را هنرمند می داند گمان می کنم باید جلوتر از زمان خودش حرکت کند.

و نکته ی دوم اینکه معمولا تصوّری که مردم از موزیسین ها دارند آدمهای سرحال و بی خیال و شیدا است. ولی واقعیت این طور نیست و آنها هم دغدغه دارند. بهطور مثال باید به عارف قزوینی اشاره کنم که وقتی تصنیفی را در جمع یکی از حکام خواند چنان مورد ضرب و شتم قرار گرفت که دوماه در خانه بستری شد و این مساله چنان ناجوانمردانه بود که آن شخصی که دستور کتک زدن عارف را داده بود برای دلجویی از او یک خانه به عارف هدیه کرد و البته طبع بلند عارف مانع از پذیرش آن هدیه ی گرانبها شد و می دانیم در فقر جان سپرد. ولی به عنوان اولین کسی که ترانه هایی با مضامین غیر از گذشتگان ساخته است ، تا امروز نامش باقی مانده.

با سپاس از توضیحات کامل و مفیدتان. وبلاگ «وبلاگ همنوا باسوز نی » برای شما و گروه ایرانی آرزوی موفقیت می کند. به امید دیدار شما در ایران.

» تصویر پوستر کنسرت گروه ایرانی

» این مطلب در سایت گفتگوی هارمونیک

عطا نویدی/یکشنبه اول آذر ۸۸

افتتاح سایت یک هنرمند

atanavidi — Mon, 16 Nov 2009 09:03:18 GMT

سایت خواننده ی جوان، «حسین علیشاپور» افتتاح شد.

این خواننده ی چنان که در بیوگرافی اش آمده زاده ی سال ۱۳۵۳در شیراز است و از محضر مدرسان و اساتید آواز چون صدیق تعریف، رضوی سروستانی، محسن کرامتی ، منوچهر همایون پور و حسین عمومی بهره برده.

علیشاپور دارای صدایی دلرباست و در اوج و بم بسیار خوب می خواند. وی شایستگی اش در خوانندگی را در ارکستر ملل اثبات کرده. این هنرمند که پیش از این یک سالی به نوشتن وبلاگ موسیقی زمان ما مشغول بود هم اکنون آلبوم «طلیعه‌ی دشتی» را در دست انتشار دارد.

وبلاگ «همنوا با سوز نی» ضمن تبریک به علیشاپور، برای وی آرزوی موفقیت می کند و امیدوار است روز به روز شاهد پیشرفت او در عرصه ی آواز و همچنین نقد و نظر در باب موسیقی باشیم.

وب سایت حسین علیشاپور

در ادامه دو ترک از آلبوم طلیعه ی دشتی را که در وبسایت علیشاپور قرار دارد را برای دانلود می گذارم.

آلبوم طلیعه‌ی دشتی – تراک ۶

طراح سایت : نقطه چین

کلیپ آواز استاد شجریان

atanavidi — Mon, 09 Nov 2009 11:08:18 GMT

دوست داشتم به مناسبت تولد استاد شجریان قسمتی از فیلم خصوصی ایشان در تبریز را برای آپلود بگذارم که به دلایلی نشد. امروز این فیلم چند دقیقه ای را روی وبلاگ میگذارم . این فیلم ظاهرا در سال ۸۰ گرفته شده که استاد شجریان شعر خواجه ی شیراز (ما سر خوشان مست دل از دست داده ایم ) را در بیات ترک می خوانند. این آواز بدون همراهی ساز و به طور تصادفی اجرا شده. در ادامه ی مطلب میتوانید این فیلم را در دو کیفیت دانلود کنید:

کلیپ تصویری استاد شجریان در تبریز (بیات ترک) - کیفیت بالا

کلیپ تصویری استاد شجریان در تبریز (بیات ترک) - کیفیت متوسط

پنجره ای بسوی آفتاب

تریوی ایرانی، آذری در تور آمریکای شمالی

حمید متبسم : سه تار /پژمان حدادی : تنبک و دایره/ امام یار حسن اف : کمانچه

در هفت شهر آمریکای شمالی کنسرت می دهند.

توضیحات بیشتر : آرپژ

آنجا چه آمد بر سر آن سرو آزاد؟

atanavidi — Tue, 29 Sep 2009 00:47:18 GMT

برای سرو آزاد موسیقی ایران؛ پرویز مشکاتیان

نوشتن درباره ی پرویز مشکاتیان هم آسان است هم دشوار. آسان به این دلیل که آثار وی در روح و جان جامعه ای که او در آن زیست موج می زند و ظاهرا همه آن را درک می کنند؛ و دشوار اینکه به سختی می توان به لایه های پنهان آثار و حتی شخصیت هنری و خصوصی مشکاتیان پی برد. اما دردا و دریغا که در این بازی ایام قلمهامان تنها پس از پرواز هنرمندان به چرخش در می آید. اگر چه همواره سعی کرده ایم که بگوییم قدر او را پیش از مرگش می دانستیم اما باز به همان بازی تلخ روزگار می رسیم که «دردا که جر به مرگ نسنجند قدر مرد». مرگ زود هنگام مشکاتیان ثابت کرد این دریغ همان « دریغ و حسرت همیشگی ست که تا نگاه می کنی وقت رفتن است...»

کمتر کسی پیدا می شود یا بهتر بگوییم هیچ کسی از اهالی موسیقی ایرانی، از هنرمند تا علاقه مند پیدا نمی شود با آثار مشکاتیان حال و هوایی ماورایی نداشته است. کمتر کسی پیدا می شود که آثار او را از برترین آثار موسیقی ایرانی نداند و تقریبا همه او را- با کمی کم لطفی - برترین تصنیف ساز معاصر لقب می نهند. انسانی که در بیست و پنج سالگی به درجه ای بلوغ فکری و هنری می رسد که بیداد را می سازد بی شک نابغه است. گزافه نیست اگر بگوییم یک «دستان» کافی ست تا شخصی دین خود را به تاریخ هنر ایران زمین ادا کند حال آنکه پرویز مشکاتیان چندین اثر همرده و حتی بالاتر و برتر از دستان در کارنامه ی خود دارد. آثار او بی شک جوششی اند نه کوششی. تاریخ هنر تاثیرات مشکاتیان را در خود ثبت کرده. تاثیری که در آهنگسازی، ارکستراسیون، صدادهی گروه،تکنوازی، تصنیف سازی و ... بر روی نسل همزمان و بعد از خود گذاشته و خواهد گذاشت بدون تردید او را همتراز صبا نگاه خواهد داشت.

به غیر از نکات حرفه ای، شخصیت هنری مشکاتیان، شخصیتی خاص است که نمی توان بی اعتنا از کنار آن گذشت. شاید بتوان ادعا کرد او در میان موسیقی دانان و حتی خوانندگان هم عصرش دارای قوی ترین حافظه شعری بود. شعر را بجا و درست انتخاب می کرد. و حتی چنان که در پیش در آمد «کنسرت 76 گروه عارف» شنیدیم آهنگی را بسیار در خور، بر اساس یک بیت را مولانا ساخت. چنان چه وقتی به توصیف آهنگ در جلد نوار نگاهی می اندازیم، این توصیف را شعار زده نمی بینیم. به خوبی معلوم است مشکاتیان در همان حال و هوای شعر بوده و این آهنگ را ساخته. پیوستگی شعر و موسیقی در آثار مشکاتیان بهترین نمونه برای این مدعاست که اون گرچه شاعر نبود اما شعر را همچون خود شاعر می فهمید.

نکته ی مهم دیگر شخصیت هنری او جلوتر بودن از زمانه اش بود. مشکاتیان بخوبی درد جامعه را می فهمید و برای این درد مرحمی از جنس هنر تجویز می کرد و به معنای واقعی هنرمندی مردمی بود. متاسفانه امروزه به هنرمندی مردمی اطلاق می شود که با کت و کراوات به میان مردم بیایید و امضا بدهد و عکس بگیرد و نه برای مردم بلکه برای درد خودش که اغلب - شهرت و ثروت - است کار کند و مشکاتیان سالها در کنج صبوری خود خزید و کسی او را جز در چند کنسرت و یکی دو جشن خانه ی موسیقی – آن هم با ظاهری ساده، حتی ساده تر از آنچه در جلد بیداد دیده بودیم- نیافت اما آثار مشکاتیان هنوز هم از مردمی ترین آثار زمان است. در روزهایی نه چندان دور که همه به دنبال ساخت اثر میهنی برای بیان درد بودند، هنوز همان «رزم مشترک» سر آمد آهنگهای ملی میهنی بود و هست و دریغا که کسی حتی نامی از مشکاتیان نیاورد جز پس از مرگش.

مشکاتیان در آثارش عقل مصلحت اندیش را به کناری نهاد و به توصیه ی آموزگاران متاخرش بنده ی «دم» بود و آنچه را ساخت و نواخت که لحظه می گفت. و همان لحظه های ناب او تاریخ موسیقی شد. به یاد دارم در جشنواره ی موسیقی 8-9 سال پیش، «دستان» - البته با کم لطفی- به عنوان برترین اثر موسیقی چهارگاه در صد سال اخیر شناخته یا نامگذاری شد. چه کسی می گوید «چکاد» مشکاتیان برترین یا حداقل یکی از دو قطعه ی برتر چهارگاه در تاریخ موسیقی ایران نیست؟ قطعات مشکاتیان اغلب اینگونه اند. قطعاتی که برای نشان دادن تکنیک گروه نوازی و یا تکنیک شخصی نوازندگی در هر جشنواره ای اجرا می شوند. این نشان از در جای نشستن آثار مشکاتیان دارد که مانند شعر حافظ چون هر زمان تفالی بر آن بزنی حال زمانه را بازگو می کند.

اگر روشنفکران را نبض تپنده مردم بندانیم و با توصیفاتی که شد و بسیاری که در قلم نگنجد، مشکاتیان را نه تنها یک هنرمند بلکه روشنفکر بدانیم، پس مرگ مشکاتیان مرگ جامعه است. حکایت مشکاتیان حکایت ِ نسلی ست که با آرمانهایش زیست اما بدان نرسید. حکایت ِ صادق هدایت هاست. آنان که در جامعه زیستند و در غوغا و هیاهوی جامعه سوختند و درد نفهمیدن ِ نسل خواب زده به کنج صبوری شان کشید:

باید بکشد عذاب تنهایی را

مردی که ز عصر خود فراتر باشد(۱)

مرگ مشکاتیان مرگ ِ نسل خواب زده ی ماست. و چه مرگ پر معنایی داشت مشکاتیان که در خواب درگذشت حال آنکه نسل ما در خواب بود و او بیدار. بارها و بارها صدا و شکوه هایش از همرهان سست عناصر را شنیدیم و باز او را بی اعتنا بودیم و چون در گذشت همه بر پیکرش سراسیمه حاضر شدند و سخت گریستند.

--------------------

۱. این دو بیتی را شفیعی کدکنی در وصف صادق هدایت سروده اند:

گه ملحد و گه دهری و کافر باید گه دشمن خلق و فتنه پرور باشد

باید بکشد عذاب تنهایی را مردی که ز عصر خود فرا تر باشد

گزارش تشییع پیکر پرویز مشکاتیان

atanavidi — Fri, 25 Sep 2009 22:54:18 GMT

گزارش بدرقه ی مشکاتیان توسط مردم و هنرمندان + گزارش تصویری(اختصاصی)

ساعت 9 صبح روز پنجشنبه ی دومین روز پاییز ، تالار وحدت شاهد خیل عظیمی از جمعیت مشتاق موسیقی ایرانی بود که برای وداع با پرویز مشکاتیان آمده بودند. حضور هنرمندان موسیقی بر خلاف همیشه چنان گسترده بود که کمتر چهره ی نا آشنایی دیده می شد. در هر حال عدم حضور چهره های سرشناسی همچون محمدرضا شجریان، شهرام ناظری، محمد موسوی، محمدرضا لطفی، هوشنگ ابتهاج، فرهاد فخرالدینی و همچنین دوست قدیمی مشکاتیان، صادق طباطبایی در این مراسم نمود فراوان داشت.

به مانند دیگر مراسم از این دست، چند تن از دوستان نزدیک و یاران صمیمی مرحوم به روی سکوی مخصوص رفتند و چند کلامی سخن گفتند. با وجود خواننده های مسن تر و پر سابقه تری همچون علی جهاندار و قاسم رفعتی، همایون شجریان که از ابندای مراسم چشمان اشکبارش بسیار توجه همه را جلب می کرد، در پشت میکروفون قرار گرفت تا «قاصدک» را به یاد پرویز مشکاتیان بخواند و خاطره ی آن اثر هرگز منتشر نشده با صدای پدرش و مرحوم مشکاتیان را در اذهان زنده کند.

حمید نوربخش و همایون شجریان

آنچه بیش از همه مورد توجه مردم و دیگر هنرمندان قرار گرفت سخنان محمدرضا درویشی (تنظیم کننده ی آثار معروفی چون گنبد مینا و جان عشاق) بود که گله و شکایت از مسئولین و حتی دیگر هنرمندان را به اوج خود رساند و درگذشت زود هنگام مشکاتیان را «قتل» خواند که این سخن وی با ابراز احساسات شدید مردم مواجه شد.

مراسم تشییع به صحنه ی اعتراضات مردمی بدل شد

مردم از نماینده ی دولت استفبال خوبی نکردند

عکس از فرهنگ و آهنگ

شاید پر حاشیه ترین قسمت مراسم هنگامی بود که ایمانی خوشخو، معاون هنری وزیر ارشاد در جایگاه قرار گرفت تا چند کلامی سخن بگوید. به محض معرفی وی و عنوان سمتش ، مردم با سوت و دست زدنهای پی در پی و گاهی «هو» کردن به وی اجازه ی صحبت ندادند و حتی خواهشهای عباس سجادی هم کارگر نیافتاد و مردم همچنان به اعتراض خود ادامه دادند. این صحنه در نظر برخی از هنرمندان خوشحال کننده بود و حتی عده ای زیر لب آن را تحسین می کردند. این حرکت، اعتراضی نه به شخص ایمانی خوشخو بلکه به سیاستهای دولتی بود که وی در آن مشغول به کار بوده و هست، همچنان که پیش از این شاهد موضع گیری های هنرمندان سرشناسی همچون محمد رضا شجریان، کیهان کلهر و ... بودیم. اگرچه برخی از دست اندرکاران خانه ی موسیقی در حمایت از ایمانی خوشخو سخن گفتند اما به نظر نمی رسد آنها نیز از مقصود اصلی مردم بی خبر باشند.

در پایان مراسم آئین مشکاتیان، از حضار خواست تا در سکوت پدرش را بدرقه کنند تا آرامش او بر هم نخورد. شاید این درخواست فرزند مشکاتیان برای جلوگیری از احتمال هر گونه فریاد اعتراضی و شعارهای پس از آن بود.

در حاشیه

. دکتر محمد سریر،دکتر حسن ریاحی، دکتر مرتضی کاخی، نصرالله ناصح‌پور، پری ملکی، هادی منتظری، بهمن رجبی، جمشید محبی، حسین پرنیا، داود گنجه‌ای، کامبیز گنجه‌ای، بیژن، پشنگ، اردشیر و اردوان کامکار، سعید فرجپوری، بهداد بابایی، مسعود شعاری،علیرضا جواهری، هوشنگ فراهانی، کیوان ساکت، شهرام میرجلالی، حسین علیشاپور، پیمان سلطانی، شروین مهاجر، هنگامه اخوان، علی جهاندار، صدیق تعریف، قاسم رفعتی، عباس کیارستمی، عبدالحسین مختاباد، حسام‌الدین سراج، حمیدرضا نوربخش، سالار عقیلی، سینا سرلک، حسن فدائیان و ... در مراسم حضور داشتند.

. پیش از شروع، از بلندگو ی محوطه، آلبوم دستان در حال پخش بود، که به نظر نا مناسب می رسید. حرفهایی شنیده می شد که ای کاش گنبد مینا یا آستان جانان پخش می شد که تناسب بیشتری با این مراسم داشته باشد.

. در ابتدای مراسم شعری از اسماعیل خویی خوانده شد.

. ایمانی خشخو در سالن انتظار تالار از ساعتی قبل از مراسم حاضر بود و به خاطر کسالت روی صندلی نشسته بود. پیش تر هم او در مراسمی با گردنبند طبی دیده شده بود.

. اگرچه سالن انتظار تالار برای حضور هنرمندان پیش بینی شده بود اما بسیاری از چهره های سرشناس ترجیح دادند تا آخر مراسم در میان مردم در حیاط تالار و حتی در خیابانهای مجاور باشند.

. از ساعتی پیش از مراسم تشییع، حضور پلیسهای موتور سوار که باتوم به همراه داشتند چشمگیر بود.

. در هنگام آواز خواندن همایون، بسیاری از مردم با صدای بلند گریه می کردند.

. حضور وبلاگ نویسان موسیقی نیز چشمگیر بود چنان که کاملترین گزارشها را برخی از همین وبلاگها ارائه دادند.

. از ابتدای مراسم شایعه ی حضور میرحسین موسوی شنیده می شد که البته به تحقق نپیوست.

. پس از بدرقه ی پیکر مشکاتیان، از بلندگوی واقع در حیاط تالار، تصنیف «سرو آزاد» با صدا و سه تار خود پرویز مشکاتیان پخش شد که احساسات بسیاری را بر انگیخت.

. همانند تمام مراسم ختم در ایران، حواشی این برنامه پر بود از تازه شدن دیدار بسیاری از هنرمندان با یکدیگر و باز هم افسوس باقی ماند که چرا در چنین مراسمی باید همدیگر را ببینیم...

حضور چهره ها در مراسم

محمدرضا درویشی در غم فراق دوست و همکار قدیمی اش چند بار با صدای بلند گریست

دکتر محمد سریر(مدیر عامل خانه ی موسیقی) از ابتدا ی مراسم حضور داشت

حسین علیزاده در سوگ پرویز مشکاتیان

عکسها: علیرضا مهیجی